حق نسخه‌برداری (کپی رایت)

----------------------توجه: استفاده از مطالب این وبلاگ با ذکر منبع مجاز است.

۱۳۸۹ تیر ۷, دوشنبه

آتی‌ (Futures) و سلف (Forward)

در این پست مثالی آوردیم که در آن دو استراتژی بازاری و غیربازاری برای مقابله با ریسک ارائه کردیم و دلایلی آوردیم بر برتری استراتژی بازاری ارائه کردیم. اکنون می خواهیم نمونه‌ای دیگر از ابزار مشتقه‌ی مالی ارائه دهیم که نسخه‌ی بازاری و غیربازاری دارد. هم چنین، روشن خواهیم کرد که چرا با وجود مزایای انکار ناپذیر بازاری کردن این نوع اوراق، نسخه‌ی  غیربازاری آن‌ها وجود دارد.
قراردادهای پیش‌معامله را که در این پست معرفی کردیم، در نظر بگیرید. آتی و سلف هر دو پیش‌معامله هستند؛ تفاوت آن در این است که آتی‌ قرادادی است که در بازار اختصاصی خود معامله می شوند. حال آن که سلف قراردادی است که بین دو طرف بسته می‌شود و غیرقابل انتقال به غیراست.
به عبارت دقیق تر، آتی ورقی است که به دارنده ی آن اجبار می کند که دارایی پایه را به قیمت اعمال در زمان انقضا معامله کند، مثل قرارداد آتی برای معامله‌ی نفت خام برنت دریای شمال در شش ماه آینده به قیمت ۷۰ دلار. طرف این قرارداد چه خریدار باشد و چه فروشنده، در شش ماه آینده باید مقدار قید شده در ورق را به قیمت ۷۰ دلار با طرف دیگر قرارداد معامله کند. اگر شش ماه آینده  قیمت روز نفت خام برنت در بازار ۶۹ دلار باشد، طرف خرید آتی از این معامله ضرر یک دلاری خواهد کرد، حال آن که طرف فروش یک دلار سود می برد. بد نیست به این نکته اشاره شود که به دلایلی که احتمالا بعدا در مورد آن بحث خواهیم کرد، طرفین ترجیح می دهند که معادل نقدی معامله را به جای نفت خام مبادله کنند.
در بازار معمولا قیمت معامله برای زمانی در آینده بین معامله‌گرها چانه زنی می شود و این قیمت در یک روز ممکن است مرتب تغییر کند. به این قیمت، قیمت آتی دارایی پایه می گوییم. به عبارت دقیق تر، در مثال بالا قیمت آتی نفت خام برنت برای شش ماه آینده برابر ۷۰ دلار است. اگر معامله گری دقایقی دیگر همین نفت خام را ۷۱ دلار معامله کند، قیمت آتی یک دلار افزایش پیدا کرده است. اما این آتی دوم و آتی اول فرق می کند. آتی اول دقیقا شش ماه تا انقضا فرصت دارد، حال آن که آتی دوم یک ساعت کمتر از شش ماه. اما اگر شش ماه آینده ۲۸ دسامبر باشد، قیمت آتی برای معامله در ۲۸ دسامبر در طول زمان متغیر خواهد بود. به عبارت دیگر هر چه زمان می گذرد، قیمت آتی برای معامله در ۲۸ دسامبر تغییر می کند. این تغییرات در بازار آتی روی تابلوی بازار مرتب نمایش داده می شود تا اطلاعات لازم را برای معامله گران فراهم آورد.

اگر برای یک لحظه فرض کنیم قیمت نفت خام برنت اکنون ۷۰ دلار باشد و تا ۲۸ دسامبر (شش ماه بعد) هم ۷۰ دلار بماند، آن گاه هیچ اتفاقی نمی افتد. در حقیقت فرقی بین پیش معامله‌ی نفت خام و خرید آنی آن برای شش ماه بعد وجود ندارد. اما اگر قیمت آن در شش ماه آینده ۶۹ دلار شود، طرف فروش قرارداد پیش معامله، بایستی نفت خام را از بازار به قیمت ۶۹ دلار بخرد و به قیمت ۷۰ دلار بفروشد. به عبارت دیگر طرف خرید پیش معامله یک دلار به طرف فروش متعهد است. از طرفی اگر قیمت ۷۱ دلار شود، طرف فروش یک دلار متعهد می شود.
در ادامه ی این پست قصد داریم سازکاری را که بازار برای تضمین اوراق خود در پیش می گیرد، در قالب مثال نفت خام  ارائه دهیم. فرض کنید که قرارداد آتی برای معامله در شش ماه آینده برای هر بشکه  برابر ۷۰ دلار باشد. (قراردادهای آتی معمولا روی چندهزار بشکه نفت بسته می شوند، اما برای سادگی، هر ورق آتی را روی یک بشکه در نظر می گیریم.)  قبلا اشاره شد که قیمت نفت خام در طول این شش ماه و پس از انعقاد قرارداد مرتب تغییر خواهد کرد. اگر قیمت به بیش از ۷۰ دلار افزایش پیدا کند، معادل با ایجاد تعهد مالی برای طرف فروش است. چرا که با ادامه‌ی این وضع تا شش ماه آینده، طرف فروش باید نفت خام را با قیمت بیشتر از بازار بخرد و با قیمت ۷۰ دلار به طرف خرید بدهد. میزان این تعهد برابر اختلاف قیمت نفت با قیمت آتی است.
ساز و کار بسیار ساده است. بازار از هر یک از طرفین قرارداد می خواهد که یک حساب حاشیه ای در بازار ایجاد کنند. در آن حساب مقدار پول قرار دهند؛ مثلا ۱۰ دلار. وقتی قیمت شش ماهه‌ی آتی نفت خام ۶۹ دلار شد و در نتیجه طرف خرید یک دلار به طرف فروش متعهد شد، یک دلار از حساب حاشیه‌ای طرف خرید کم می کنند و به حساب حاشیه ‌ای طرف فروش اضافه می کنند. بنابراین؛
حساب حاشیه ای طرف خرید = ۱-۱۰ = ۹ دلار
حساب حاشیه ای طرف فروش= ۱+۱۰=۱۱ دلار.
اگر فردای آن روز قیمت شش ماهه‌ی آتی نفت خام ناگهان دو دلار افزایش بیابد، آن گاه؛
حساب حاشیه ای طرف خرید =۲+۱۰ = ۱۱ دلار

حساب حاشیه ای طرف فروش =۲-۱۰ = ۹ دلار.
با این سازوکار و به شکل خودکار، تعهدهای مالی ناشی از آتی، از طریق تراز حساب حاشیه‌ای پرداخت خواهد شد و در زمان انقضا، اگر کسی از قرارداد آتی سود برده باشد، آن را در حساب حاشیه ای خود خواهد داشت. اگر هم ضرر کرده باشد، از حساب حاشیه‌ای‌اش کسر شده است.
هر گاه افزایش یا کاهش قیمت آن قدر زیاد باشد که حساب حاشیه‌ای را تقریبا خالی کند، به صاحب حساب اخطار می دهند که باید حسابش را از ترازی بالاتر نگه دارد. مثلا اگر تراز حساب در مثال ما سه دلار باشد، آن گاه در صورت افزایش قیمت نفت خام به ۷۸ دلار، حساب حاشیه‌ای طرف خرید  دو دلار خواهد بود. در این صورت او موظف است به سرعت حداقل یک دلار به حساب حاشیه‌ای اضافه کند. مقدار تراز حساب حاشیه‌ای به دامنه‌ی نوسان قیمت بستگی دارد. هر چه این دامنه بیشتر باشد، برای تضمین پرداخت تعهد، مقدار پول بیشتری در حساب حاشیه‌ای مورد نیاز است.
به این شکل، کسی که می خواهد برای شش ماه آینده، نفت خام برنت را با قیمت تضمین شده‌ی ۷۰ دلار بخرد، می تواند وارد این قرارداد شود. به طور کلی تر، تمام تولید کنندگان می توانند ریسک تغییر قیمت مواد اولیه و  محصولات خود را با ورود به بازار آتی خنثی کنند.
قرارداد سلف (Forward) قرارداد پیش معامله‌ای است که بازاری ندارد. افرادی که می خواهند وارد این قرارداد شوند، اعلام آمادگی می کنند. بر خلاف آتی، هیچ تضمینی در ایفای تعهد از طرف هیچ یک از طرفین وجود ندارد. به علاوه، هیچ راهی برای واگذاری قرارداد به غیر وجود ندارد. سلف معمولا به معاملاتی اختصاص می یابد که اقبال عمومی کمتری دارد و بنابراین بازاری برای آن تشکیل نمی شود؛ مثل نرخ بهره‌ی بین بانکی. عملا تعداد بانک ها این قدر زیاد نیست که بتوان بازار آتی نرخ بهره‌ی بین بانکی ایجاد کرد.
برای جمع بندی، تفاوت‌های آتی و سلف را در زیر می آوریم:
---------------------------------------  آتی ----------- سلف
بازار(نقدشوندگی):                         دارد            ندارد
تضمین:                                       دارد            ندارد
انعطاف شکل قرارداد:                   ندارد            دارد   
انسداد سرمایه(حساب حاشیه ای):   دارد             ندارد   

پ.ن.: مطالب این پست از کتاب
John Hull, Options, Futures, and other derivatives
اقتباس آزاد شده است.

هیچ نظری موجود نیست:

ارسال یک نظر