حق نسخه‌برداری (کپی رایت)

----------------------توجه: استفاده از مطالب این وبلاگ با ذکر منبع مجاز است.

۱۳۹۵ خرداد ۳, دوشنبه

آزادی عمل در دانشگاه دولتی

این پست در جواب به این سوالات است:


«دانشگاه های دولتی چقدر ازادی عمل دارن؟ یعنی اگر یک دانشگاهی بخواد یک رشته جدید رو راه اندازی کنه آیا می تونه این رشته رو بدون اجازه از دولت راه اندازی کنه؟ یا اگر دانشکده ای بخواد در سرفصل دروس مربوط به یک رشته تغییر ایجاد کنه و بخواد بعضی درس ها رو حذف کنه و به جای اونها درس جدید قرار بده، آیا این اختیار رو داره یا نه؟»

میزان آزادی عمل دانشگاه دولتی  بستگی به قدرت آن دارد. از آن‌جا که بخشی از بودجه دانشگاه در دست سیاستمداران است، سیاست‌مداران ممکن است برای رسیدن به خواسته‌های خود دانشگاه را تحت فشار قرار دهند. خوشبختانه جامعه‌ی علمی تا حد زیادی عدم استقلال  را بی‌نمی‌تابد و در برابر این خواسته‌ها مقاومت می‌کند.  اگر اشتباه نکنم در اروپا بیش از ۲۰۰ سال است که استقلال دانشگاه اصل مورد قبول همه است. دانشگاه‌های آمریکایی هم 
از بدو تاسیس کم و بیش تابع این اصل بوده‌اند. 

رشته‌های دانشگاهی هم کم و بیش توسط دانشکده ایجاد می‌شوند. چیزی که به آن در ایران رشته می‌گوییم این جا برنامه  (program) نامیده می‌شود. برنامه‌های تحصیلی رشته‌های جا افتاده مثل ریاضی محض به ندرت تغییر می‌کنند و در دانشگاه‌های مختلف تقریبا یکسان هستند. با این وجود گاهی گردانندگان این برنامه‌ها می‌توانند تغییراتی در آن بدهند. مثلا سال‌های بسیار دور برنامه‌ی ریاضی محض با منطق ریاضی و نظریه‌ی مجموعه‌ها شروع می‌شود. اما این برنامه از یک جایی تغییر کرد و اکنون تمام دانشگاه‌ها حتی در کشورهای در حال توسعه نظیر ایران هم برنامه‌ی متقاوتی دارند. اما برنامه‌هایی نظیر ریاضیات محاسباتی ممکن است هر چند سال یک بار تغییر کند. حتی ممکن است در یک دانشگاه با محوریت کاربردها در سیالات باشد اما در دانشگاه دیگر محور دیگری داشته باشد. مسئولیت تغییر و تحول در برنامه‌ها با مدیر هر برنامه است. قوانین داخلی یک دانشگاه یا دانشکده ممکن است از مدیر بخواهد که تغییرات را به تصویب یک کمیته‌ای در دانشکده یا دانشگاه برساند. اما دولت هیچ حق دخالتی در این نوع تصمیمات ندارد. حتی لازم نیست که این تغییرات به دولت اعلام شود. 

در این بخش یک نمونه از دخالت‌های دولت را در دانشگاه خودمان می‌آورم تا شکل دخالت‌های دولت مشخص شود. دولت فلوریدا یک سیستم شماره‌گذاری یکسان دروس در تمام دانشگاه‌های دولتی پیاده کرده است. به این شکل، درس احتمال یا فرایند‌های تصادفی به دانشکده‌ی آمار تعلق گرفته است. طبیعی است که تغییرات سالیان اخیر، رشته‌ی آمار را به سمت و سویی سوق داده که کمتر نیاز به احتمال پیشرفته پیدا می‌کند. در حالی که نیاز ریاضیات به احتمال پیشرفته هنوز کم نشده است. طبیعی است که وقتی این دروس در دانشکده‌ی آمار ارائه نشوند، دانشکده‌ی ریاضی هم نمی‌تواند این دروس را با شماره‌ی آمار آن‌ها ارائه دهد. قانون‌گذار چنین یکسان‌سازی کمیته‌ای را پیشبینی کرده که تغییرات مورد درخواست را به این کمیته پیشنهاد بدهند. اما از آن جا که این کمیته کار اداری پیچیده ای دارد، هیچ دانشکده‌ای دوست ندارد این تغییرات را به آن کمیته بفرستد. به همین دلیل دروس زیادی به شما‌ره‌ی درس «مباحث ویژه» ارائه می‌شوند؛ مثلا فرایندهای تصادفی پیشرفته یا حسابان تصادفی. 
«و اگر دانشکده این اختیار رو داره، آیا این موضوع باعث نمیشه که افرادی که از یک رشته یکسان در دو دانشگاه مختلف فارغ التحصیل میشن خیلی با هم تفاوت داشته باشن؟»
بله! افراد مختلف در دانشگاه‌های مختلف تفاوت‌هایی با هم دارند. این تفاوت تنها ناشی از تفاوت برنامه‌ی تحصیلی نیست. دانشگاه‌های مختلف در رقابت با یکدیگر، برنامه‌های تحصیلی موثرتری را اجرا می‌کنند. طبیعی است که اگر تشخیص دهند تغییراتی در برنامه به افزایش بهره‌وری یا شانس یافتن شغل بهتر برای فارغ التحصیلان می‌انجامد، حتما این کار را می‌کنند. هیچ دلیلی ندارد که یکسان سازی سرفصل‌های تحصیلی چیز خوبی باشد. چه دلیلی دارد که آن کمیته‌ی پنج نفره‌ی وزارت علوم از پنج همکار دیگرشان در یک دانشگاه دیدگاه بهتری در مورد برنامه‌ی تحصیلی داشته باشند؟



      

۳ نظر:

  1. سلام. خیلی ممنون که وقت میزارید و به سوالات پاسخ می دید.
    تو ایران برنامه درسی مصوب وزارت علوم هست و همه دانشگاه ها صرفنظر توان دانشجوها و توان هیئت علمی مجبور به اجرای این برنامه هستن!!! که به نظرم اون سیستمی که در امریکا هست به مراتب بهتر هست.

    پاسخحذف
  2. تا وقتی که من ایران بودم، هیچ وقت ندیدم که سرفصل‌ها وزارت علوم اجرا بشه. هر دانشگاه هر کاری که می خواست می‌کرد. مثلا من درس هندسه ی دیفرانسیل در دانشگاه علم و صنعت را گذراندم. تمام چیزی که در یک ترم به من درس دادند، در شریف در یک ماه درس می دادند. مصوبه‌های وزارت تنها اتلاف وقت و توهین به شعور هیات علمی دانشگاه‌هاست. اما این مصوبه ها می توانند به عنوان پیشنهاد سرفصل به دانشگاه ها ارسال شوند تا اگر دانشگاهی هیات عملی متخصص در یک زمینه ی خاص را ندارد، هیات علمی موجود آن بتوانند درس خاصی که در تخصصشان نیست را بدهند.

    پاسخحذف
  3. دانشگاههای اروپا کاملا سیاسی و نژاد پرستانه برخورد میکنن متاسفانه.
    همینکه اجازه حتی حرف زدن علمی به یک دانشجوی خارجی نمیدن خودش بزرگترین رنجه. ما به امید عدالت تو چاه اروپا افتادیم.
    میخوام بدونم امریکا هم اینجوریه؟

    پاسخحذف